Udrożnienie dwóch barier migracyjnych dla organizmów wodnych w korycie rzeki Wisłoki w m. Jasło

W ramach wstępu …

Obecnie w rozpatrywanym odcinku koryta Wisłoki, tj. od ujścia Wisłoki do Wisły do msc. Krempna w Beskidzie  Niskim istnieje 6 budowli piętrzących uniemożliwiających lub utrudniających swobodną wędrówkę rybom i innym organizmom wodnym.

Są to następujące budowle poprzeczne:

  1. Mielec (km 21+500)
  2. Dębica (km 56+180)
  3. Mokrzec (km 69+720)
  4. Jasło I (km 107+200)
  5. Jasło II (km 108+080)
  6. Krempna (km 145+230)

Aktualnie Wisłoka jest całkowicie drożna do stopnia wodociągowego w Mielcu, a częściowo drożna do jazu w Dębicy. Odcinek powyżej przeszkody w Dębicy jest już niedostępny dla ryb dwuśrodowiskowych, a ze względu na rozmieszczenie kolejnych budowli piętrzących znacznie utrudnione jest bytowanie jednośrodowiskowych gatunków ryb (5 przeszkód na drodze migracji). Oznacza to, że obecnie ponad 100 km rzeki jest niedostępne dla ryb dwuśrodowiskowych a brak drożności ekologicznej rzeki Wisłoki stanowi zagrożenie dla bytujących tam gatunków ryb jednośrodowiskowych. Tymczasem w oparciu o dane historyczne (Wiśniewolski i in. 2004) wiemy, że rzeka Wisłoka była bogatym zapleczem tarliskowym dla wielu gatunków ryb. W rzece Wisłoce tarliska łososi i troci rozciągały się w górnej, beskidzkiej części koryta Wisłoki od Żmigrodu do m. Rozstajne. Certa docierała w okolice Jasła, a jej najważniejsze tarliska znajdowały się w Dębicy, Podgrodziu, Mokrzcu, Bielowach, Bukowej, Kołaczycach i Krajowicach. Zniesienie uciążliwości poprzecznej zabudowy hydrotechnicznej otworzy szlaki migracji dla ryb w rzece o walorach, kwalifikujących ją jako jedno z podstawowych tarlisk anadromicznych ryb wędrownych i siedlisk ryb prądolubnych Podkarpacia. Udrożnienie wszystkich przeszkód moze spowodować powrót ryb dwuśrodowiskowych do cieków górnej, „beskidzkiej części” zlewni Wisłoki oraz przyczynić się do poprawy stanu ilościowego zagrożonych populacji gatunków ryb jednośrodowiskowych.

Bariery migracyjne w miejscowości Jasło [zobacz galerię]

W obrębie miejscowości Jasło znajdują się 2 budowle hydrotechniczne bez przepławek, które uniemożliwiają rybom wędrówkę w górny odcinek rzeki Wisłoki. Pierwszy z nich to stopień usytuowany w km 107+200. Kolejnym jest stopień zlokalizowany w km 108+080, przy którym znajduje się ujęcie wody dla miasta Jasło.

Stopień betonowy w m. Jasło w km 107+200 (obok Rafinerii w Jaśle) – planowane działania

W ramach  udrożnienia tego stopnia planuje się wykonanie na prawym brzegu rzeki bystrotoku kaskadowego o szer. ok. 10 m. Urządzenie to składać się będzie z nieregularnie rozmieszczonych basenów. Przy niskich i średnich przepływach woda pomiędzy basenami przepływać będzie poprzez specjalnie w tym celu wytworzone szczeliny. Wielkości, rozkład i ilość szczelin zostanie dobrana w sposób zapewniający zachowanie optymalnych warunków dla większości migrujących gatunków przy jak największym zakresie przepływów w korycie. Baseny połączone zostaną w taki sposób aby wytworzyć kilka korytarzy o różnych parametrach (dla różnych gatunków ryb), działających w zakresie od przepływów niskich do średnich.

Stopień betonowy w m. Jasło w km 108+080 – planowane działania 

W ramach udrożnienia tego stopnia planuje się wykonanie przepławki o konstrukcji technicznej. Zaprojektowano przepławkę szczelinową na brzegu lewym. Konstrukcję przepławki stanowić będzie dok żelbetowy podzielony przegrodami na 10 komór o długości 2.7 m. Na zmianach kierunku komory przepławki zostaną powiększone względem standardowych wymiarów. Dno komór zostanie wypełnione kamieniami i żwirem.

Autorzy Projektu zakładają, że realizacja udrożnień 2 stopni w m. Jasło przyczyni się do maksymalizacji możliwego do uzyskania efektu ekologicznego w ciągu czasu trwania Projektu tj. otwarcie szlaków migracji ryb w rzece Wisłoce na odcinku 75 km i odtworzenie łączności odcinków rzeki Ropy i Jasiołki z górną Wisłoką powyżej przegród, o długości odpowiednio 32 oraz 17 km. Częściowe odtworzenie rzecznego continuum zlewni górnej Wisłoki zwiększające długość dostępnych odcinków rzeki (o łącznej długości 124 km) pozwoli na natychmiastową poprawę warunków bytowania dla wszystkich organizmów wodnych (ryb). Badania ichtiofaunistyczne przeprowadzone w 2009 (Mikołajczyk i wsp., 2009, dane nieopublikowane) w obrębie planowanych udrożnień wskazują jednoznacznie na utrzymujący się niekorzystny stan ichtiofauny głównie z powodu fragmentacji rzeki. Stwierdza się bardzo duże zróżnicowanie gatunkowe na odcinkach rzeki sąsiadujących ze sobą, a oddzielonych jedynie jazami lub progami. Liczba stwierdzonych gatunków ryb poniżej i powyżej 2 stopni w m. Jasło wynosi odpowiednio 14 i 10. Takie same tendencje stwierdzono w odniesieniu do liczebności szt/m2 – 0,25 i 0,13 oraz biomasy g/m2 – 14,8 i 6,28.

Udrożnienie tych przegród na szlaku migracji ryb zmniejszy ryzyko wyginięcia (ekstynkcji) populacji gatunków chronionych oraz zagrożonych i przywróci integralność potencjalnego obszaru Natura 2000 “Wisłoka z Dopływami”.

Przypisy:

Mikołajczyk i wsp., 2009. Badania ichtiofaunistyczne w dorzeczu Wisłoki, dane niepublikowane
Wisniewolski W., Augustyn L., Bartel R., Depowski R., Dębowski P., Klich M., Kolman R., Witkowski A. 2004. Restytucja ryb wędrownych a drożność polskich rzek. Wyd. IRS – WWF Polska, Olsztyn, 42 pp.

wróć na początekspis działań